Vertrekpunt

Voordat we beschrijven hoe een betrouwbaar register werkt, leggen we vast waar het vandaan komt: welk probleem het oplost, wat we onder een register verstaan en in welke overheid het moet functioneren. Dit vertrekpunt levert de begrippen en uitgangspunten waarop het conceptueel registermodel voortbouwt.

In het kort

De overheid grijpt vergaand in het leven van burgers en bedrijven in, en door automatisering op steeds grotere schaal. Zolang alles volgens plan verloopt – de happy flow – gaat dat goed. Maar wat moet worden aangevochten, onderzocht of gecorrigeerd – de crappy flow – verspreidt zich veel moeizamer door de keten dan de fout zelf. Omdat overheidsinformatie nooit volledig foutloos zal zijn, vraagt dat om epistemische nederigheid: erkennen dat onze kennis beperkt en mogelijk onjuist is, en registers zo inrichten dat je kunt nagaan waar informatie vandaan komt, hoe zeker die is en hoe die door de tijd is veranderd.

In deze handreiking is een register applicatiefunctionaliteit voor het betrouwbaar vastleggen en verstrekken van de resultaten van overheidshandelen binnen een afgebakend domein. De handreiking richt zich op de semantische laag en de applicatielaag, en doet geen uitspraken over wetgeving, organisatie of specifieke producten.

Die afbakening is nodig, omdat de overheid geen homogeen geheel is. Ze valt uiteen in domeinen en, preciezer, in bounded contexten: afgebakende taakgebieden met een eigen, ondubbelzinnige taal en een eigen model. Binnen zo'n context leidt een signaal tot een taak, en de taak tot een gevolg: een duurzaam betekenisvol resultaat van overheidshandelen. Over dat gevolg worden anderen geïnformeerd met verstrekkingen, die elders weer een signaal kunnen zijn. Waar een verstrekking de grens tussen twee contexten oversteekt, ontstaat een contextovergang, en moet taal van de ene context worden vertaald naar die van de andere.

Bestaande registers zijn op dit samenspel slecht toegerust. Ze brengen bijhouding en verstrekking samen in één model, bedienen alle afnemers met dezelfde gegevensset, leggen de context van een wijziging onvolledig vast, houden historie beperkt bij en ondersteunen betwisten en corrigeren nauwelijks. Daartegenover stelt de handreiking een aantal uitgangspunten: gegevens betrekken bij de bron, onderscheid maken tussen proces en resultaat, tussen gevolg (betekenis) en verstrekking (representatie), en tussen bijhouding en verstrekking.

Hoofdstukken

• Aanleiding en doel – waarom registers niet alleen de happy flow, maar ook de crappy flow van fouten en herstel moeten ondersteunen, vanuit epistemische nederigheid.
• Wat is een register? – wat we onder een register verstaan, en op welke architectuurlagen de handreiking zich richt.
• De overheid verkaveld – hoe de overheid uiteenvalt in domeinen en bounded contexten, en wat er gebeurt bij een contextovergang.
• Uitvoeringscontext van registers – hoe overheidshandelen via signaal en taak tot gevolgen leidt, en hoe verstrekkingen over die gevolgen elders tot nieuw handelen leiden.
• De 'datalaag' van de overheid – waar bestaande registers tekortschieten, en welke uitgangspunten de handreiking daartegenover stelt.

Van vertrekpunt naar model

Wat in het vertrekpunt als behoefte of uitgangspunt naar voren komt, krijgt in de rest van de handreiking een concrete plek:

Uit het vertrekpunt	Waar het terugkomt
Het gevolg als duurzaam betekenisvol resultaat van overheidshandelen	Gevolgen, vastgelegd in het gevolgenjournaal
De verstrekking als representatie van een gevolg	Projecties en Verstrekken
Onderscheid tussen bijhouding en verstrekking	De scheiding tussen gevolgenjournaal en projecties in het registermodel
Bounded contexten en contextovergangen	Bounded contextmodel en Commando's
Aanvechten, onderzoeken en corrigeren in de crappy flow	Betwisten en de correcties bij Gevolgen
Inzicht in bron, legitimering, verantwoordelijke en werkwijze	Herkomst
Inzicht in historie	Tijd
Inzicht in de (on)juistheid van een gegeven	Zekerheid
De betekenis van een gevolg, over contextgrenzen heen	Betekenis