Betekenis

Een gegeven zonder betekenis is een waarde zonder uitleg. Wie een verstrekking ontvangt, moet kunnen begrijpen wat ermee wordt beweerd: wat de boodschap is, op welk moment die betekenis heeft, voor wie die bedoeld is en in welke omstandigheden die toepasbaar is. In de uitvoeringscontext van registers noemen we dit de context van een verstrekking. Dit hoofdstuk beschrijft hoe het register betekenis vastlegt, en hoe betekenis wordt bewaard en overgedragen op elke plek waar een bewering van vorm verandert.

Betekenis in het bounded contextmodel

In het model is betekenis uitleg van wat een beweringssoort inhoudt, bedoeld om beweringen van die beweringssoort te kunnen duiden. Betekenis hoort bij de beweringssoort en niet bij de individuele bewering: alle beweringen van dezelfde soort delen dezelfde uitleg. Daarmee is betekenis onderdeel van het bounded contextmodel, opgesteld in de gemeenschappelijke taal van de bounded context.

Dat betekenis bij de soort hoort, maakt haar beheersbaar. Een afnemer hoeft niet bij elke bewering opnieuw uitleg te krijgen; hij kan de betekenis van een beweringssoort eenmaal leren kennen en die toepassen op alle beweringen van die soort.

Betekenis door het register heen

Een bewering verandert onderweg door het register een aantal keer van vorm. Op elk van die overgangen kan betekenis verloren gaan of verschuiven. Het register maakt die overgangen daarom expliciet.

Van externe bevinding naar commando

Een externe bevinding heeft betekenis in de context waarin ze is ontstaan. Een vertaalregel beschrijft hoe die bevinding met behoud van betekenis wordt omgezet naar een commando in de eigen taal, en maakt zichtbaar wat bij die omzetting achterblijft. Dat de bounded contexten eigen taal en eigen begrippen hebben, en dat dezelfde term in twee contexten iets anders kan betekenen, beschrijft De overheid verkaveld.

Van commando naar gevolg: intentie

Een gevolg drukt de intentie van een observatie, besluit of vastlegging uit, niet het effect ervan op de toestand van het register. Daardoor draagt het gevolg meer betekenis dan de wijziging die het teweegbrengt: "verhuizing geregistreerd" en "adoptie geregistreerd" kunnen allebei tot een nieuw adres leiden, maar betekenen iets anders. De ontwerpafwegingen voor gevolgen beschrijven hoe naamgeving, typering en interfacing die intentie vastleggen. Ook de keuze tussen feitelijk en administratief formuleren is een keuze over betekenis: zegt het gevolg dat iets is gebeurd, of dat het register iets heeft vastgelegd?

Van gevolg naar projectie-element: perspectief

Een projectie is geen directe weergave van de gevolgen in het journaal. Het journaal beschrijft vanuit bijhoudingsperspectief wat er binnen een bounded context gebeurt; een projectie ordent dat opnieuw rond de begrippen waarnaar een afnemer kijkt. Een gevolg "bezwaar ontvangen" verschijnt in een projectie over een vergunning als "vergunning door bezwaar betwist" (zie het intermezzo van gevolg naar projectie). De projectiespecificatie legt vast hoe die hertaling verloopt. Ook daar moet de betekenis behouden blijven: het projectie-element zegt hetzelfde als het gevolg, maar vanuit een ander perspectief.

Betekenis zit niet alleen in de inhoud, maar ook in de tijdstippen. Een geldig-vanaf-datum van een projectie kan iets anders betekenen dan een afnemer verwacht (zie Tijd). Uit de projectie moet duidelijk blijken wat zo'n datum aanduidt.

Van projectie-element naar afnemer

Een verstrekking is een representatie van wat een gevolg betekent (zie De 'datalaag' van de overheid). Verstrekkingen kunnen zijn gesteld in de taal van het register, maar ook in een taal die dichter aanligt tegen die van de afnemende context. Afhankelijk van de situatie doet een register beide.

Bij notificaties is betekenis het zwaarst. De capability Betekenisvol notificeren houdt in dat het register notificaties kan leveren die informatie omvatten over de aanleiding voor en de betekenis van de beweringen waarover wordt genotificeerd. Een afnemer die een notificatie ontvangt, moet daaruit kunnen opmaken of zijn eigen taken het nodig maken te handelen. Een notificatie die alleen meldt dat een adres is gewijzigd, laat de afnemer raden of het om een verhuizing, een adoptie of een correctie gaat.

Betekenis en toegang kunnen daarbij botsen. Een afnemer die niet geautoriseerd is om te weten dat een adoptie heeft plaatsgevonden, mag wel weten dat een adres is gewijzigd. Interfacing van gevolgen (zie het adoptievoorbeeld) maakt het mogelijk zo'n afnemer een betekenisvolle, maar beperktere notificatie te sturen.

Betekenis en afwijkingen van het model

Een betekenisvol gegeven past niet altijd in het model dat het moet dragen. Oude migratiedata, ooit verkeerd geïmplementeerde validaties of veranderingen in het datamodel kunnen ervoor zorgen dat gegevens niet voldoen aan het voorgeschreven model. Het is dan beter de afwijking te kunnen opslaan en verstrekken, met een expliciete aanduiding dat het bericht niet aan het model voldoet, dan het gegeven te weigeren. Zie betrouwbare modellen versus onbetrouwbare realiteit.

Open vragen

• Hoe wordt betekenis aan afnemers beschikbaar gesteld: als onderdeel van elke verstrekking, als aparte publicatie van het bounded contextmodel, of beide?
• Hoe wordt een verandering in de betekenis van een beweringssoort kenbaar gemaakt aan afnemers die eerder verstrekte beweringen van die soort hebben ontvangen?